Damon Young: ‘Je moet de werkelijkheid confronteren’

leestijd: 5 minuten

‘Reading is important,’ zei Barack Obama, fervent lezer en oud-president van de Verenigde Staten. ‘If you know how to read, then the whole world opens up to you.’ Het citaat sluit naadloos aan op De goede lezer van Damon Young. Vlak voor de feestdrukte in december sprak ik de filosoof over zijn boek, waarin hij filosofeert over literatuur. De focus ligt op de lezer, want goed lezen, dat is nog een uitdaging.

Damon Young, De goede lezer. uitgeverij Ten Have, 176 pagina’s.

Op het moment dat iemand besluit een boek te lezen, sluit hij als het ware een contract met de auteur, schrijft Young in De goede lezer. De lezer heeft hierbij de verantwoordelijkheid het boek zo goed mogelijk te duiden. Waarom besloot Young zich te richten op de lezer? ‘We horen een hoop over schrijvers,’ zegt hij. ‘Er zijn festivals en cursussen. De aandacht gaat uit naar het ontvangen van de auteur op een podium als een soort prestigieuze en charismatische persoonlijkheid.  Maar we horen nooit over de lezer. Voor mij is die heel belangrijk, want zonder de lezer gebeurt er niets.’ Hij wijst naar mijn exemplaar van zijn boek dat op tafel ligt. ‘Zonder de lezer is dit gewoon een hoop papier met inkt erop. We hebben lezers nodig om die symbolen te vertalen naar een wereld. Ik wil de kracht van lezers serieus nemen, maar ook diens verantwoordelijkheid.’

Als auteur spendeert Young veel tijd met praten over zijn boeken. ‘En dat is prima. Ik snap waarom we dat doen. Maar ik denk dat een optreden vaak een vervanging wordt van lezen. De charisma van de auteur domineert de tekst. Je zag dat onlangs met Elena Ferrante. Sommige mensen móésten gewoon weten wat de identiteit van deze persoon was in plaats van gewoon diens boeken te lezen.’

Het is duidelijk dat Young de spotlight van de auteur op het podium wil verplaatsen naar de lezer in het publiek. Dat doet hij in De goede lezer aan de hand van zes deugden: weetgierigheid, geduld, moed, trots, matigheid en rechtvaardigheid. Waarom? ‘Het is psychologisch gezien makkelijk om een soort wet te verwachten. Een regel. Zó moet je lezen. Daar zijn voorbeelden van. Maar elk boek kan op verschillende manieren gelezen worden. De aard van een deugd is dat het een gewoonte is van het juiste doen op de juiste plek en het juiste moment. Het is afhankelijk van omstandigheden. Als je goed en divers leest, krijg je na verloop van tijd een gevoel voor wanneer je het lezen moet versnellen of afremmen, wanneer je kunt opgeven of moet doorzetten, wanneer je je emotioneel kunt toeleggen of je juist afstand moet nemen, wanneer je je kritisch moet opstellen of je juist achterover kunt leunen. Ik denk niet dat dit teruggebracht kan worden tot één regel.’

Lees ook: recensie De goede lezer van Damon Young.

Het is goed voor je ontwikkeling om geconfronteerd te worden met andere wereldbeelden, zeg ik. ‘Als de lezer een boek goed leest,’ vult Young aan. ‘Je moet openstaan voor de confrontatie. Als je laf of ongeïnteresseerd leest, kom je niet in aanraking met die andere mogelijkheden.’

In De goede lezer schetst hij een ideaalbeeld van hoe een lezer er volgens hem uit hoort te zien. Het is zowel een doel als de weg ernaartoe. ‘Het ideale zit in de aard van een deugd,’ zegt hij. ‘Je verandert je persoonlijkheid niet, maar vergaart betere gewoonten. Ik geloof wel dat dat mogelijk is. De ideale lezer is iemand die zich alle deugden eigen heeft gemaakt en die gedurende zijn leven behoudt. Daar zijn er maar weinig van. Maar ik geloof dat het waardevol is daarnaar te streven. Het ideaal is er op z’n minst om ons daaraan te herinneren.’

We zijn het erover eens dat lezen belangrijk is voor je ontwikkeling. Daarom ben ik benieuwd naar Youngs mening over mensen die puur voor hun plezier lezen. ‘Het is een complete verspilling van je tijd,’ zegt hij gedecideerd. ‘Er zijn zo veel geweldige boeken en jij geeft jezelf precies wat je wilt. Een plot dat je van A naar B brengt. Ik heb geen probleem met escapisme, maar als dat het enige is wat je doet, dan loop je zoveel ervaringen mis.’ Wel is het belangrijk een nuance aan te brengen. Net als Young vind ik het plezierig om uitdagende teksten te lezen. ‘Het is een intellectueel plezier,’ aldus Young. ‘We verliezen een hoop als we geen diversiteit in ons plezier aanbrengen.’

Tijdens het uitwerken van ons gesprek, moet ik denk aan een boek dat ik onlangs las. In Een eenzame bruggenbouwer haalt Casper Luckerhof een tekst van schrijver P.A.S. van Limburg Brouwer aan die zelfs zo ver gaat dat hij een boek waardeloos acht als er geen maatschappelijke boodschap in doorklinkt, zelfs als het goed is geschreven. Ik vind het mooi hoe Damon Young juist focust op hoe de lezer die boodschap eruit haalt, want niet alleen schrijven vergt ervaring.

‘Het leven is geen feestje,’ zegt Young. ‘Je moet de werkelijkheid confronteren. Een goed boek laat je niet ontsnappen uit de werkelijkheid, maar gooit je er juist vol in.’ Hier komen P.A.S. van Limburg Brouwer en Damon Young samen. Ook voor mij geen escapisme, maar confrontatie via de literatuur.


Dit interview verscheen eerder in de Boekenkrant (februari 2017). Auteursfoto: © Raymond Taudin Chabot.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *